Eerste lezing uit de Schriften: Lucas 2: 15-20
Tweede lezing uit de Schriften: Johannes 1:1-14
Uitleg en Verkondiging
Gemeente van onze Heer,
Dit zijn de sleutels van de kerk.... belangrijke sleutels, want een dichte kerk... daar kunnen we niet zoveel mee. (Ik leg ze hier maar even neer.)
Eerste Kerstdag. Tijd voor familie, gezelligheid, een kerstdiner. Ik weet dat er mensen – christelijke mensen vooral – zijn die over die aspecten van kerst wat smalend kunnen doen, maar daar doe ik niet aan mee. Mooi toch, dat dit christelijke feest door zoveel mensen binnen en buiten de kerk wordt gevierd? En als daarbij dan ook nog iets doorklinkt en wordt beleefd van waar het met kerst over gaat....... dan is dat helemaal mooi.
En waar gaat het dan over..... De geboorte van Jezus, zult u terecht zeggen. Maar dat is me te vlak, te mager, teveel de buitenkant zeg maar. Ik wil graag naar de betekenis, de uitwerking, de kracht van dat verhaal..... De evangelisten hebben het niet zomaar opgeschreven, elk op hun eigen manier.
In de kerk is het al lange tijd traditie om juist op eerste kerstdag het begin van het Johannes evangelie te lezen. Want juist Johannes, de evangelist die het niet heeft over herders, Bethlehem, Jozef en Maria en de stal... juist hij kan ons op weg helpen. Omdat hij in het begin van zijn evangelie de sleutel aanreikt. Sleutelwoorden om het kerstverhaal te openen, om 'daar waar het over gaat' te ontdekken.
Ik zie hem voor me. Johannes. Een oude man met een stapel papier voor zich. Volgeschreven met dat wat zijn leven zo ingrijpend heeft veranderd.
Johannes was nog maar een jonkie toen hij achter die vreemde figuur was aangegaan die Johannes de Doper had aangewezen. Nu is hij oud en heeft hij besloten om door te geven wat hem is geschonken. Hij noemt zichzelf 'de leerling van wie Jezus' hield.' Hopelijk niet om te zeggen: 'Hij hield het meest van mij', maar om te laten weten dat hij Jezus' liefde had ervaren als iets werkelijk unieks. Hij heeft over Jezus opgeschreven wat een levenlang met hem zelf is meegegaan. De laatste woorden zijn: Jezus heeft nog veel meer gedaan, maar als ik dat allemaal zou opschrijven dan zou de wereld, denk ik, te klein zijn voor al die boeken.....En nu hoeft hij alleen nog maar een proloog te schrijven. Zo gaat dat meestal: de proloog wordt het eerst gelezen maar het laatst geschreven. Op een velletje heeft hij een paar losse woorden geschreven. Sleutelwoorden.
Woorden waarmee je het kerstverhaal samenvatten, maar ook het evangelie, de Bijbel, en zelfs ons menselijk bestaan.
Licht, Leven, Liefde, Geboorte, God, Woord, Begin. Daar begint hij mee: in den beginne. Zoals het allereerste Bijbelboek ook begint; want Johannes weet het zeker: in Jezus is de schepping opnieuw begonnen.....
Hij neemt zijn pen in zijn hand. Er was eens, nee dit is geen sprookje... in den beginne was het Woord.
Woord, gesproken, verwekt door God. En als God spreekt, dan worden er dingen werkelijkheid. Gods woord is altijd scheppingswoord. Mensenwoorden kunnen je maken en breken... maar Gods Woord opent voor ons een nieuwe wereld.
Johannes glimlacht. Dat is een goed begin. Niet alleen omdat hij nu de hellenistische filosofen van zijn tijd er helemaal bij heeft. Zij hebben het immers altijd over het woord, de logos. datgene wat boven onze materiële wereld uitstijgt. Johannes wil ook hun hart veroveren met zijn evangelie. Maar ook omdat hij het zelf heeft ervaren met Jezus. De betrouwbaarheid en de uitwerking van zijn bevrijdende woorden. Al die mooie troostrijke woorden die hij als kind al leerde over zijn God... die had hij pas echt bergrepen, ja ervaren in die ene mens....
Wat kan een mens daarnaar snakken. Naar woorden die het houden. Om te horen en om te spreken. Die uitstijgen boven gebabbel, mooie praatjes, retoriek....
Zoals in dat prachtige liedje van Trijntje Oosterhuis als ze zingt:
Ik zou een woord willen spreken
Dat waar en van mij is
Dat draagt wie ik ben,
dat het houdt,
Ik zou een woord willen spreken
Dat rechtop staat als mens die mij aankijkt en zegt
Ik ben jouw zuiverste zelf,
Vrees niet, versta mij, ik ben, ik ben
Lucas vertelt het op zijn manier. Hij vertelt over engelen en herders en Maria. Zij weet wat goede woorden zijn. Die het houden. En daarom bewaart zij 'al deze woorden in haar hart'. Niet omdat deze woorden haar zullen beschermen tegen de hardheid van het leven. Haar hart zal nog gebroken worden wanneer ze deze eerstgeborene ziet lijden en sterven.... maar hier in het begin, in die allereerste kerstnacht, hoort ze dat dit kind het verschil zal maken. Dat in hem zichtbaar en werkelijk wordt dat in onze gebroken werkelijkheid Gods helende liefde doordringt. Gods Woord vlees geworden.....
Johannes heeft er goed over nagedacht. Over hoe hij zoveel mogelijk mensen kan vertellen, het liefst laten ervaren, hoe God in Jezus onder de mensen is gekomen. Daarom gebruikt hij nog een belangrijk sleutelwoord. Licht. De gnostici, een belangrijke stroming in die dagen en in onze tijd weer toenemend populair, zullen hun oren spitsen bij dat woord. God is licht en leeft in het licht, leren zij. Vonkjes van dat goddelijke licht zijn bij de schepping terecht gekomen/opgesloten in ieder mens. Het doel van een mensenleven is dat die vonk wordt bevrijd uit het lichaam.
Daar sluit Johannes voor een deel bij aan. Inderdaad: Gods licht wordt zichtbaar in een mens van vlees en bloed. Geen vonkje dat bevrijd moet worden, maar een zacht, verwarmend licht dat je tegemoet komt in deze mens. Een aanstekelijk licht, want hij nodigt ons uit om in zijn lichtkring te komen om dat licht te ontvangen en door te geven. Dat licht hoeft niet bevrijd te worden uit het lichaam, integendeel. Dat licht heeft mensen van vlees en bloed nodig om zich uit te breiden. M Mensen die met hart en ziel, handen en voeten, verstand, ja met alles wat we van onze lieve Heer hebben gekregen de weg naar Bethlehem willen gaan om dat kind in de kribbe te begroeten.
Herders en wijzen gingen ons voor. Engelen hebben erover gezongen, wijzen hebben hem eer bewezen, evangelisten hebben erover geschreven. Het woord is vlees geworden, het licht kwam in de wereld. Niets is meer zoals het was! Ook wij mogen Gods scheppende liefde zien in dit kind.
Maar ho eens even.... is dat niet al te gemakkelijk? Johannes, sorry hoor, maar mogen wij je even onderbreken?
Gods scheppende liefde, licht in de duisternis. Mooi hoor... maar kijk nou eens om je heen.
Wij in onze tijd. Duisternis genoeg helaas. Kinderen die worden misbruikt, mensen die elkaar het licht in de ogen niet gunnen, nog steeds is er armoede en zitten mensen onterecht gevangen..... hoezo licht? We willen echt wel op Gods liefde vertrouwen, maar... als we oog in oog staan met het kwaad, met verdriet en verlies, dan kennen we ook twijfel en wanhoop..... zo gemakkelijk is het niet altijd....
Ik stel me zo voor dat Johannes begripvol zou glimlachen als wij hem dit voorlegden. Jullie staan in een lange en eerbiedwaardige traditie, zou hij zeggen. Lees de Bijbel er maar op na. Steeds weer hebben mensen daarmee geworsteld. Ze hebben God zelfs ter verantwoording geroepen. Hem herinnerd aan zijn woorden. Lees de Psalmen maar. Liederen die mensen door de tijden heen hebben gezongen Maar lees vooral ook verder in mijn verhaal. Over de tekenen die Jezus deed bijvoorbeeld. Hij veranderde water in wijn. Daarmee wilde hij laten zien dat het gebeuren kan, dat het leven smakeloos en kleurloos wordt, maar dat dat toch nooit het laatste is. Denk je dat ik een rimpelloos gelukkig leven heb gehad? Zeker niet. Maar juist daarom heb ik dat Woord van liefde, de belofte van vrede en goedheid en dat licht van Christus zo hard nodig. Ik heb ervaren – door hem – dat er altijd hoop is, dat er altijd een licht gaat schijnen, ook in de diepste nacht.
Mijn leven is er totaal door veranderd. De manier waarop ik naar deze wereld kijk, de manier waarop ik naar mensen kijk. De manier waarop ik naar mijzelf kijk. Kind van het licht, broeder van onze lieve Heer zelf. In zijn woord heb ik Gods Woord gehoord. In zijn licht heb ik Gods licht gezien en in zijn ogen heb ik Gods liefde ervaren. Johannes heeft zijn proloog klaar. De sleutels tot het verstaan van zijn evangelie heeft hij gegeven.
En wij? Wij vieren kerst. Nu hier in deze kerk die de deur open zet voor mensen van vlees en bloed. Om te luisteren naar woorden van lang geleden. Deze sleutels zijn nodig om de kerk te openen... met kerst krijgen we echter belangrijker sleutels. Sleutels tot het verstaan van de goede boodschap van het evangelie.
Een kind is geboren. Ontwapenend, hartverwarmend, beloftevol. Vastgeroeste deuren gaan open. Onverwachte dingen gebeuren.. In de harten van de mensen komt hij binnen. Liefdevol worden we aangekeken. Het Woord is geen dode letter, maar levende liefde, vol van hoopvol licht.
ere zij God in den hoge! Amen
