Eerste lezing: Jes. 60: 1-6
Tweede lezing: Mat 2:1-12
Gemeente van onze Heer,
Het jaar is alweer een week onderweg. En zoals eigenlijk elk jaar denk ik al na een paar dagen wanneer mensen me een gelukkig nieuw jaar toewensen... o ja, een nieuw jaar is begonnen. Maar eerlijk is eerlijk, het is alweer 'gewoon'. Het nieuws in de krant wordt weer gedomineerd door berichten over crisis en politieke machtspelletjes. De kerstboom is de deur uit, de kaarten liggen netjes op een stapeltje in de la. Na alle hoopvolle verhalen en lichtjes in het donker is wat mij betreft een sombere maand aangebroken. Januari. Koud en nat, te lang donker en het duurt nog zo lang voordat het lente wordt.....
In de kerk is het vandaag echter helemaal nog niet 'terug naar het gewone leven', integendeel. Kerst is niet het mooie romantische einde van het verhaal.... het is het begin! Het begin van een tijdperk waarin het inderdaad nog behoorlijk kan stormen in de wereld, in je leven, dat wel. Maar Israël weet: juist dan is God nabij. En de profeten weten: God is niet alleen nabij zijn volk, de Ene is geen stamgod van mensen met een bepaald ras of geloof.
De volkeren zullen zich verblijden wanneer ze ervaren dat deze God de God is van alle mensen.
Bij de geboorte van Jezus wordt dat al meteen duidelijk.... door het vreemde kraambezoek waarover Matteus ons vertelt.
Het verhaal over de wijzen, de magiërs, de koningen uit het verre oosten, we kennen het. Tenminste, we hebben er wel bepaalde beelden bij en die gaan deels terug op de Bijbel, deels op de traditie want in de loop van de eeuwen is er van alles bij bedacht. Zo werd hun aantal al snel drie, omdat dat zo'n mooi heilig getal is en omdat er drie geschenken worden genoemd. Hun status veranderde in de loop van de tijd van wijzen naar koningen en dat komt vanwege de lijn die mensen later hebben getrokken naar Jesaja 60. het gedeelte dat we vanmorgen ook hoorden en naar psalm 72, de koningspsalm. De traditie heeft de wijzen zelfs namen gegeven en maakte er nog een heel verhaal omheen.
Maar er is veel voor te zeggen om het vandaag – op Driekoningen – niet zo zeer over deze vermeende drie koningen te hebben, maar over de twee koningen die door Matteus als koning gepresenteerd worden: Herodes en Jezus.
Want die wijzen, no offence, die zijn natuurlijk totaal onbelangrijk in dit verhaal. Ze zijn niet meer dan een side kick om de ware hoofdpersoon voor het voetlicht te brengen. Ze mogen als het ware de lamp vasthouden om te schijnen op degene die aan het licht moet komen.
Het is de eerste zondag van Epifanie, de tijd dat aan het licht komt wie dat kind in de kribbe wil zijn, wat hij betekent en voor wie. Matteus wil zijn hoorders ook graag vanaf het begin op het goede spoor zetten. Daarom vertelt hij ons dit verhaal over koning Herodes. In het hele Matteusevangelie wordt Herodes nooit 'koning Herodes' genoemd, alleen in dit verhaal. Het zijn de wijzen die door hun vraag 'waar is de pasgeboren koning van de joden?' ons al meteen op het spoor brengen van de grote betekenis van dit kind.
Een koningskind...... dat roept verwachtingen op. Niet alleen positieve verwachtingen, want koningen... daar heb je goeie en slechte van. En om dat laatste maar meteen te illustreren wordt koning Herodes voor het voetlicht gebracht. Hij regeerde meer dan dertig jaar over Judea en was bepaald niet geliefd. Berucht om zijn wreedheid, waarbij hij zelfs zijn eigen familie niet ontzag. Herodes de Grote blijkt klein als het gaat om goed leiderschap. Matteus vertelt ons hoe hij alle kinderen uit Bethlehem en omgeving laat ombrengen als de wijzen niet bij hem terugkeren. 'Toen hij zag dat hij door de wijzen was bespot' werd hij namelijk verschrikkelijk kwaad. Dat woord 'spotten' komt nog één keer voor in het evangelie... aan het eind, als Jezus aan het kruis hangt. Voorbijgangers bespotten hem en de overpriesters, schriftgeleerden en oudsten zeggen: 'Anderen heeft hij gered, zichzelf kan hij niet redden'.
De wereldlijke heersers laten niet met zich spotten – Herodes moord erop los om zijn koningschap te handhaven. Net zoals de Syrische leider Assad in onze dagen geen middel schuwt om zijn macht te handhaven. En wee degene die daarmee denkt te kunnen spotten.
Hoe anders is het met die kleine koning waarnaar de wijzen op zoek zijn.... De koning die later aan het kruis wordt gehangen doodt geen onschuldigen, laat zijn macht niet gelden. Liever laat hij zichzelf doden. Neemt hij plaats tussen de slachtoffers van de wereld. Hij deelt hun lot, is met hen zoals God met de mensen is. Deze mensenzoon is Gods zoon omdat hij als mens laat zien hoe God deze wereld wil hebben. Deze leidende rechtvaardige is onze koning omdat hij ons niet overheerst maar als een ware leider één van ons is en ons zo voorgaat naar Gods Koninkrijk. Een koning waar je niet bang voor hoeft te zijn. die geen sterallures heeft. Die geen boodschap heeft aan hielenlikkers of corrupte meelopers. Zo eentje die luistert, naar de mensen en naar zijn hemelse Vader....
Dat alles wordt al duidelijk in het verhaal van Matteus over zijn geboorte. De herders waren het eerst op kraamvisite bij deze koning. Gewone mannen, geen praatjes, geen kapsones, geen verborgen belangen. Zij hebben de engelen horen zingen. Hen werd verteld dat er redding, heelwording mogelijk is heil is een kapotte wereld, bevrijding voor mensen en voor situaties die muurvast zitten. Ontferming, nieuwe kansen voor mensen wier kansen verkeken zijn, die missers hebben gemaakt, die niet meer weten hoe ze aan Gods hand kunnen leven.
koning Herodes en zijn wereld, degenen die daaronder lijden, het tekort en het verdriet van mensen, ze waren er in Jezus' dagen en ze zijn er ook in onze dagen. Je kunt je afvragen of God er niet voor had kunnen zorgen dat de wereld perfect zou zijn geweest. Dat die missers, bedoelde en onbedoelde, kleine en grote, er gewoon niet waren.
De Bijbel geeft ons geen kant en klaar antwoord op die vraag. Voor veel mensen is dat een teleurstelling. Maar het leven is ingewikkeld, mensen en situaties zijn complex. In de Heilige Schrift vinden we geen oneliners die de wereld opdelen in goed en kwaad..... want de Bijbelverhalen ademen het diepe inzicht dat goed en kwaad niet zo maar te onderscheiden of te scheiden zijn. Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen...... Het tekort van deze aarde, van ons mensen, het wordt nergens ontkend of toegedekt.
Wel wijst de Bijbel antwoorden en oplossingen van de hand die de menselijke verantwoordelijkheid stuk slaan. En ook wijst de Bijbel die oplossingen af die mensen cynisch maakt, onverschillig en zonder hoop.
We hebben dus geen diepere verklaring voor alles wat er mis gaat in de wereld en in ons leven.... maar in plaats van het God kwalijk te nemen dat Hij ons geen volmaakte wereld heeft gegeven vragen we Hem: Sta ons bij, laat ons zien wat gerechtigheid is, richt onze blik op het goede, op uw weg, op de weg van liefde en vrede, dat wij ons laten leiden door die ene koning die niet van deze wereld is, maar die overal in deze wereld aanwezig is waar mensen elkaar hoop geven, waar mensen hun eigen belang eens even opzij zetten om eens verder te kijken dan de neus lang is, om eens ruimer te denken dan in het eigen beperkte gelijk........ om die wijzen de volgen die het erop wagen om hun vertrouwde omgeving te verruilen voor een onzekere tocht omdat ze vermoeden dat grenzen die mensen hebben opgeworpen tijdelijk zijn.
En gaandeweg mogen we dan ervaren dat God zelf in ons midden is.
amen
