Tweede lezing: Marcus 1: 14-20
Overweging
Gemeente van onze Heer,
Zoals de meesten van u wel weten ben ik de voorzitter van predikantenbeweging Op Goed Gerucht. Vorige week vrijdag hadden wij een studiedag over social media.
Frank Bosman, vorige jaar verkozen tot meest spraakmakend theoloog en zeer actief op Twitter, facebook, linked in en zo voorts gaf een boeiende analyse van onze moderne maatschappij aan de hand van de enorme vlucht die de sociale media heeft genomen. Vrienden 'maak' je tegenwoordig met een druk op de knop en even zo gemakkelijk is het om ze te 'ontvrienden'.
Het aantal vrienden of volgers die je hebt bepaalt je status en de sociale druk om mee te doen is groot.
In onze samenleving is sprake van een toenemend individualisme en de gangbare idee is dat de wereld en het persoonlijke geluk maakbaar zijn (je maakt dus vrienden), en dat de gemeenschappen waar je deel van uitmaakt zelf gekozen, vluchtige verbanden zijn waar je naar eigen keus in kunt variëren.
Vandaag wordt ik door één druk op de knop lid van Amnesty International, volgende maand maar weer eens iets anders. Als het over politiek gaat is het grote aantal 'zwevende kiezers' hiervoor tekenend.
Wat is de rol van de kerk bij dit alles? Enerzijds denk ik dat we gepast gebruik van moeten maken van de sociale media. Het goede gerucht mag worden gedeeld op allerlei ook creatieve en eigentijdse manieren. Maar de kerk zou in deze tijd ook aandacht moeten vragen voor het andere geluid van het evangelie.
Bijvoorbeeld voor het ontvangend karakter van vriendschap. Je maakt geen vrienden, vrienden vallen je toe. Ze zou moeten laten zien dat een mens geboren wordt in allerlei sociale verbanden waartoe hij of zij dan vanzelfsprekend behoort. En hoe waardevol dat is. Ik hoor wel eens mensen zeggen: we voeden onze kinderen niet christelijk op, gaan niet samen met hen naar een kerk en laten het niet dopen, want het kind moet als hij groot is zelf kiezen of en tot welke religie het wil behoren. Maar dat is zo'n vreemde gedachtegang! Ik zie het al voor me dat ouders niet tegen hun kinderen praten.... hij/zij moet later zelf maar kiezen welke taal het spreekt.....
Anton en Nicolien, Alfred en Xiu, jullie kiezen ervoor je kinderen te laten dopen. Niet omdat je het kind dwingend jouw manier van leven of geloven op wilt leggen, natuurlijk niet. Maar omdat je zo laat zien dat jullie je kind willen laten opgroeien in die rijke traditie van het christelijk geloof. Dat je de waarde van deze traditie, van deze wereldwijde gemeenschap zelf ervaart en door wilt geven. De doop is geen inlijving, maar het beantwoorden van Gods uitnodiging. Hij biedt ons zijn liefde en vriendschap aan, reikt ons de hand, noemt onze naam, nog voordat wij het zelf beseffen. En jullie mogen je kind al vanaf het prilste begin laten voelen en ervaren dat het opgenomen is in die liefde en in de wereldwijde gemeenschap waar die liefde wordt gevierd.
Ik pleit voor een kerk als een plek waar mensen steeds opnieuw horen en ervaren dat ze bij de gemeenschap horen van mensen die samen op zoek zijn naar wat van blijvende waarde is in het leven. Een gemeenschap waarin vriendschappen ontstaan, niet omdat we dat verdienen of de juiste knoppen indrukken, maar omdat ze ons toe vallen. Net zoals de liefde van God die ons toevalt niet omdat we populair zijn of zo goed ons best doen, maar om Genade, noemen we dat in de kerk.
In de Bijbelse verhalen horen we over mensen die – net als wij – proberen om in hu tijd en hun situatie zo goed mogelijk te leven. Omdat God ons geschapen heeft met een vrije wil, moeten we steeds opnieuw keuzes maken, zeker. Maar we zijn gelukkig niet zomaar aan ons lot overgelaten en niet alleen maar op ons eigen verstand en/of gevoel aangewezen.
Onze opvoeding, scholing en levenservaring helpt ons bijvoorbeeld al een heel eind op weg. Ook daar waar we negatieve ervaringen hebben opgedaan omdat we daardoor weten: zo moet het niet, zo wil ik het niet. En goddank worden we niet geheel en al bepaald door onze aanleg en ervaring. Er is ook nog zo iets als onze wil die inderdaad niet altijd zo 'vrij' is als we wel eens denken of wensen.
Maar ook niet geheel vastgelegd. Daar geloof ik echt heilig in!
Het woord van de Ene was schaars geworden in de dagen van Samuel, hoorden we net.
Wonderlijk eigenlijk, want veel mensen in onze tijd denken dat het in de Bijbelse tijden zoveel anders was dan nu, dat het toen gemakkelijker was om te geloven omdat God zo lekker rechtstreeks communiceerde met de mensen.... Bijna zo gemakkelijk als wij tegenwoordig met elkaar vanwege al onze moderne communicatiemiddelen.
Maar ook toen was het dus allemaal niet vanzelfsprekend. Samuel wordt geroepen, tot drie maal toe. De Ene geeft het niet zomaar op! En wat is essentieel als je wordt geroepen? Dat je antwoordt geeft.
In onze tijd met al die communicatiemiddelen is dat in elk geval niet vanzelfsprekend. U weet niet hoeveel e-mailtjes die ik stuur gewoon niet worden beantwoord.... en als ik eerlijk ben ontglippen mij er ook regelmatig een aantal. Er is vast een logisch verband tussen het aantal berichten dat je krijgt en je neiging om er al dan niet op te reageren. Misschien dat Samuel daarom zo prachtig kan antwoorden: 'Spreek Heer, us knecht hoort' , juist omdat het woord van de Heer schaars was! Sterker nog, ik denk dat Samuel de roep hoorde omdat het zo sil was in de nacht, omdat er zo weinig geluid doordrong in de tempel waar hij woonde.
Kun je dan alleen iets van Gods Woord verstaan in de stilte en eenzaamheid? Spreekt God dan alleen in de stilte? Nee, gelukkig niet! Kijk maar naar de eerste leerlingen die door Jezus worden geroepen. Zij zijn gewoon samen bezig met hun dagelijks werk, het zijn vissers. Middenin hun alledaagse bestaan worden ze geroepen om Jezus na te volgen. Heel simpel, zonder omhaal van woorden. Kom achter mij en ik zal jullie vissers van mensen maken.
Vissers van mensen. Dat betekent niet dat ze mensen wel eens even zullen 'vangen', laten verstrikken in hun netten waar die mensen dan niet meer uitkomen. Zoals Heinrich van Geene van het Efraïmgenootschap. Alstjeblieft, zo niet! Het betekent dat ze in de lijn van de profeten zoals Samuel de bevrijdende boodschap van Gods liefde mogen vertellen zodat mensen worden bevrijd uit de netten waarin ze in hun leven terecht zijn gekomen. De netten van een maatschappij waarin mensen worden afgerekend op wat ze hebben in plaats van op wie ze zijn. De netten van verslavingen aan genotsmiddelen, alsmaar bevestigd willen worden, de druk om mee te doen en mee te gaan in de vaart der volkeren. De netten van de leugens waarin we verstrikt kunnen raken. Leugens die we zelf vertellen of leugens die anderen vertellen en waarin we soms tegen beter weten in geloven.
Gods Woord doorbreekt de beklemmende stilte al op de eerste bladzijde van de Bijbel. Hij spreekt 'er zij licht' en het licht wordt geboren. Gods Woord doorbreekt de kakafonie van geluiden die wij mensen produceren op beslissende wijze wanneer wij ons laten raken door mensen die een beroep op ons doen, door situaties die erom vragen veranderd te worden, door een lied, een gebed, heel gewone dingen die we tegen komen in ons dagelijks leven. Waardoor we beseffen dat ook wij – al vanaf ons prilste begin - geroepen zijn om Gods liefde, die we zomaar onverdiend mogen ontvangen, te beantwoorden en Jezus te volgen op zijn weg van liefde, vrede en recht.
Amen
