Eerste Schriftlezing: II Kon 4: 1-7
Tweede Schriftlezing: Lucas 15:1-7
Overdenking
Toen ik op de lagere school zat heb ik een tijdje gedacht dat ik zendeling wilde worden. Ik ben vast niet de enige hier vanmorgen..... (?). Tegenwoordig hoor je daar niet meer over. Zendeling. Het heeft een wat minder positief imago gekregen. Vreemde volkeren – ik denk tot mijn schande dat we ze in die tijd 'arme negertjes' noemden – het evangelie brengen en ook een beetje beschaving is passé. Inmiddels zijn er mensen die Nederland een nieuw zendingsgebied noemen en dat is begrijpelijk wanneer je bedenkt dat het percentage christenen in Nederland inmiddels lager is dan in veel landen die we vroeger 'onderontwikkeld' noemden. Ontwikkelingshulp. Ook zo'n uit de mode geraakt woord. Want dat legt teveel nadruk op hun afhankelijkheid en onze superioriteit. We zullen ze wel een handje helpen..... Ontwikkelingssamenwerking, dat klinkt al beter. Zelfs vrijwilligerswerk staat tegenwoordig ter discussie. Hoogleraar NL geschiedenis James Kennedy stelde afgelopen week dat gratis hulp mensen afhankelijk kan maken in plaats van dat het mensen op eigen benen laat staan.
U begrijpt dat zijn woorden in sommige kringen niet zo goed zijn ontvangen. En toch denk ik dat hij een punt heeft. Menselijke autonomie is ontzettend belangrijk. En iedereen die een ander de helpende hand toesteekt zou zichzelf de kritische vraag moeten stellen: hoe kan ik deze naaste zo helpen dat hij of zij niet afhankelijk wordt van mij en als mens zijn of haar eigen verantwoordelijkheid houdt.
Nieuwe inzichten? Niet voor Elisa. De profeet komt bij een weduwe die financiëel aan de grond zit. En emotioneel is het ook niet gemakkelijk voor haar, want haar man is net gestorven en de schuldeisers dreigen haar twee kinderen als slaven mee te nemen. Wat doet Elisa? Allereerst vraagt hij haar: wat kan ik voor u doen? Dat is mooi, vind u niet? Niet: stil maar vrouwtje, ik zal het wel even voor u oplossen. Nee: wat kan ik voor u doen? Kennelijk heeft de vrouw niet zo snel een antwoord, maar Elisa laat zich niet verleiden tot passieve hulpverlening. Hij vraagt niet: wat ontbreekt je allemaal? Maar 'wat heb je wel in huis? En wanneer de vrouw dan aankomt met een armzalig kruikje olie zet hij haar met het weinige dat ze heeft aan het werk. Ga bij de buren kruiken en kannen vragen, lege, en kom dan terug. Hij doorbreekt zo haar passieve hulpbehoevendheid en zet haar in haar kracht. Dan zorgt Elisa, maar de profeet zou zeggen: God zelf, ervoor dat de olie blijft vloeien. Wat de vrouw zelf in huis heeft blijkt veel meer dan ze dacht. En als ze ermee aan de slag gaat dan wordt het alleen maar meer. Ze verkoopt het, ze gaat naar de schuldeisers om hen af te betalen en ze leeft verder van wat over blijft.
Merkt u hoe zij in dit verhaal van 'arme weduwe' (zoals de NBV erboven heeft gezet) verandert in een zelfredzame vrouw die het heft in eigen hand neemt?
Dat is ook de manier waarop Jezus mensen op de goede weg brengt. Tegen iemand die lusteloos en lamgeslagen op een bed ligt zegt hij: neem je bed op en wandel. Voortdurend roept Hij mensen op om hem te volgen. Niet slaafs, maar uit eigen vrije wil, van begin tot eind zelf verantwoordelijk voor de stappen die we zetten. Niet voor niets zegt Hij tegen zijjn volgelingen: ik noem jullie geen dienaren maar vrienden.
Vriendschap. Dat mensen elkaar ontdekken in hun ware gedaante, zich met elkaar verwant voelen, elkaar verheugen en inspireren, voor elkaar klaar staan, elkaar in hun waarde laten en vooral ook op gelijke hoogte elkaar in de ogen kijken en voor vol aanzien.
Elisa toont zich een vriend van de weduwe door de manier waarop hij haar eigenwaarde terug geeft. En hij toont zich een man Gods omdat hij zich laat raken door mensen die het even niet redden alleen.
In de Bijbel wordt de relatie tussen God en mensen op allerlei manieren omschreven. Als een liefdesrelatie, als de relatie tussen ouders en kinderen, of tussen verbondspartners. Altijd is er die wederkerigheid. Gods liefde is nooit dwingend, altijd uitnodigend. Geen voor wat hoort wat, maar wel betrokkenheid van twee kanten. Dat lijkt meer op vriendschap dan op een verhouding tussen machtige en ondergeschikte.
Een mooi voorbeeld van de manier waarop Jezus mensen zelf inschakelt, actief maakt en eigen verantwoordelijkheid geeft is de manier waarop hij mensen dingen vertelt. Vaak confronterende dingen. Dat doet hij in gelijkenissen. Er wordt ons geen kant en klare moraal geleerd. We krijgen geen gemalen babyvoedsel, of hapklare brokken maar worden uitgenodigd zelf actief te luisteren. Zelf na te denken over wat deze woorden voor ons hier en nu zouden kunnen betekenen en wat we concreet met dit verhaal zouden kunnen doen.
Ik wil graag met u kijken naar de gelijkenis van het verloren schaap die we zojuist hebben gehoord.
En ik nodig u uit om actief mee te denken en de vraag te stellen: waar ben ik in dit verhaal?
Allereerst: aan wie vertelt Jezus dit verhaal eigenlijk in eerste instantie? Niet aan de verdwaalde schapen...... Jezus vertelt dit verhaal aan de Schriftgeleerden, de beroepsgelovigen dus, die eigenlijk wel weten wie God is en wat Hij van mensen – ook van hen – wil. Zij ergeren zich echter aan Jezus die op dezelfde respectvolle manier omgaat met fatsoenlijke burgers als met hoeren en tollenaars..... Mensen die de weg echt kwijt zijn en aan God noch gebod doen.... Daar laat een fatsoenlijk mens zich toch niet mee in? Tot deze Schriftgeleerden die het zo goed weten zegt Jezus dat voor God ieder mens telt en dat juist degenen voor wie het niet zo gemakkelijk is om op de goede weg te blijven een extra steuntje nodig hebben...... Maar er staan nog een heleboel andere mensen om hen heen. Hoeren en tollenaars staan er ook nog bij, want die waren uit eigener beweging naar Jezus toegekomen om naar hem te luisteren, en gewoon de mensen die belangstellend luisteren naar wat deze bijzondere man weer te vertellen heeft. Tegen ieder die zelf een andere weg gaat dan de weg die God eigenlijk voor hem of haar gehoopt had... Tegen ieder die in plaats van de stem van de Herder ook wel eens andere stemmen volgt, wie afdwaalt door gemakzucht, egoïsme, zwakheid of welke andere eigenschap dan ook zegt Hij; je bent kostbaar in Gods ogen. Je kunt altijd omkeren, de juiste weg weer zoeken en als dat niet op eigen houtje lukt, geef het niet op: want je hemelse Vader geeft jou niet op en zal alles in het werk stellen om jou weer op de goede weg te krijgen.
In wie herkennen wij ons vandaag? In de Schriftgeleerden die zichzelf toch op zijn minst een tikje beter vinden dan anderen.... De hulpverlener die denkt het wel even te kunnen of moeten oplossen voor die arme schapen die niet beter weten..... In het schaap dat een eigen weg gaat. Omdat het denkt dat er groener gras te vinden is verderop. Omdat het geen zin heeft de geijkte paden te bewandelen. Of omdat het door van alles en nog wat werd afgeleid van de goede weg. Of herkennen we ons in de omstander die dit allemaal wel hoort maar meteen weer van zich af laten glijden.... Het gaat toch niet over mij, laat mij maar rustig met de kudde, de meute mee lopen en dan zie ik wel of het een goede weg is.
Ik las ergens een prachtige uitspraak, ik geloof dat het C.S Lewis was die het heeft gezegd: "God neemt je zoals je bent, maar Hij laat je niet zoals je bent." Laten we ons aanspreken, bemoedigen, verleiden, omkeren, op het andere been zetten, inzetten door zijn uitnodigende liefde?
Het is zondag werelddiaconaat. We staan stil bij mensen die vandaag een helpende hand nodig hebben. Omdat de omstandigheden nu even zo zijn dat ze het niet alleen redden zoals wij ten tijde van de watersnoodramp in 1953. Of omdat ze nu eenmaal in een deel van de wereld wonen waar het altijd crisis is, soms deels ontstaan in perioden dat wij Europeanen hun landen bezochten met minder nobele bedoelingen....... Laten we op weg gaan om vrienden te worden van mensen dichtbij en ver weg. Op weg naar een wereld ongekend, als volgelingen en vrienden van Jezus Christus..
Amen
